Η Τουρκία εν μέσω Πληγμάτων και Επιλογών

Δύο βαρειά πλήγματα μέσα σε μία εβδομάδα του Οκτωβρίου σκόρπισαν οδύνη στην τουρκική κοινωνία και προσγείωσαν την τουρκική πολιτική ηγεσία στην δύσκολη εσωτερική πραγματικότητα. Η επίθεση των Κούρδων αυτονομιστών του ΡΚΚ της 19ης Οκτωβρίου στην Τσουκούρτζα της νοτιοανατολικής Τουρκίας στοίχισε την ζωή σε 26 Τούρκους στρατιώτες και συνοδεύθηκε από σειρά άλλων φονικών επιθέσεων εναντίον τουρκικών δυνάμεων ασφαλείας. Αυτή οδήγησε σε ακόμη φονικώτερες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του τουρκικού στρατού εντός τουρκικού και ιρακινού εδάφους.

Η επίθεση αυτή τάραξε την αυτοπεποίθηση του τουρκικού στρατού και έφερε στην μνήμη τις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν η ανατολική και νοτιοανατολική Τουρκία θύμιζαν εμπόλεμη ζώνη, και ο φαύλος κύκλος του αίματος τροφοδοτείτο από τα πλέον εξτρεμιστικά στοιχεία και των δύο πλευρών.

Όλα αυτά υπογραμμίζουν με επώδυνο τρόπο την σαφή οπισθοχώρηση που έχει σημειώσει η υπόθεση της επιλύσεως του κουρδικού ζητήματος. Δύο χρόνια μετά το «Κουρδικό Άνοιγμα» η κυβέρνηση Ερντογάν φαίνεται να έχει παραιτηθεί των ειρηνικών πρωτοβουλιών. Οι διώξεις και οι φυλακίσεις Κούρδων βουλευτών και δημοτικών αρχόντων συνεχίζονται αμείωτες, ενώ οι πρόσφατες συλλήψεις της καθηγήτριας Μπούσρα Ερσανλί και του εκδότη Ραγκίπ Ζαράκολου προκάλεσαν κύμα διεθνών αντιδράσεων. Μπορεί η τουρκική πολιτική ηγεσία να αισθάνεται αρκετά ισχυρή και πολυπράγμων, ώστε να διεκδικεί ρυθμιστικό ρόλο σε θέματα περιφερειακής και παγκόσμιας ασφάλειας, το Παλαιστινιακό, την κρίση της Σομαλίας και το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, ωστόσο μάλλον έχει παραμελήσει τα του οίκου της. Το κόστος αυτής της αμελείας το πληρώνει με το αίμα της η τουρκική και κουρδική νεολαία.

    Ακόμη περισσότερα θύματα προκάλεσαν οι φονικοί σεισμοί στην επαρχία του Βαν. Οι εικόνες των καταρρευσάντων κτιρίων και οι πληροφορίες για εκατοντάδες νεκρούς και αγνοουμένους ξύπνησαν στους Τούρκους τις πικρές αναμνήσεις του σεισμού της Νικομήδειας του 1999. Δώδεκα χρόνια μετά τον σεισμό εκείνο, ο κρατικός μηχανισμός της Τουρκίας αποδεικνύεται ωστόσο αποτελεσματικότερος. Μπορεί ο νυν σεισμός να μην έπληξε το οικονομικό και πληθυσμιακό κέντρο της χώρας όπως το 1999, ωστόσο η συντεταγμένη και οργανωμένη αντίδραση του τουρκικού κρατικού μηχανισμού είναι ενδεικτική των αλλαγών που έχουν συντελεσθεί την τελευταία δωδεκαετία στην χώρα.

Ενδιαφέρον είχε και η τουρκική στάση ως προς την προσφορά του Ισραήλ για συνδρομή στις πληγείσες περιοχές. Με αρκετή καθυστέρηση έγινε δεκτή η αποστολή περιορισμένης υλικής βοήθειας, άνευ όμως οιουδήποτε πολιτικού συμβολισμού. Χάθηκε λοιπόν η ευκαιρία για μία επανάληψη της ελληνοτουρκικής «διπλωματίας των σεισμών» του 1999; Η πραγματικότητα είναι μάλλον πιο πεζή. Ήταν κοινή τότε πεποίθηση στην ελληνική και τουρκική πολιτική ηγεσία ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις πρέπει να απεμπλακούν από το τέλμα δεκαετιών, και η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας φαινόταν ως ιδανικός καταλύτης γι’αυτό. Το κύμα αμοιβαίας συμπαθείας που προκάλεσαν οι δύο καταστρεπτικοί σεισμοί το 1999 ήταν «μάννα εξ ουρανού» για αυτήν  την αλλαγή πορείας. Στην περίπτωση των σχέσεων Τουρκίας και Ισραήλ η τουρκική πολιτική ηγεσία δεν δείχνει διατεθειμένη να υποχωρήσει από μία πολιτική οξύνσεως των σχέσεων, η οποία αποδίδει καρπούς στο εσωτερικό μέτωπο και την αραβική κοινή γνώμη. Ένας σεισμός δεν αρκεί να ανατρέψει τις πολιτικές επιλογές μιας ηγεσίας, αλλά μόνον να τις διευκολύνει. Η ιστορία επαναλαμβάνεται κατά τούτο και μόνον.

(Δημοσιεύθηκε στον ιστοτόπο "ΕΛΙΑΜΕΠ Blogs" την 13^η Δεκεμβρίου 2011)